ویژگی ها و قابلیت های بسیج در استراتژی بازدارندگی

 بسیج

به نظر می رسد برای روشن شدن این عنوان لازم است سه مسئله را توضیح و تشریح نمائیم.

1. مفهوم بازدارندگی و لوازم آن، یعنی بازدارندگی چیست و چه چیزهایی در بازدارندگی لازم است در نظر باشد.

2. مفهوم بسیج و شناخت آن، به عبارتی دیگر، بسیج دارای چه ویژگی هایی است و با چه مکانیزم هایی و قدرتی می خواهد بازدارندگی داشته باشد، ابزارهای بسیج در بازدارندگی کدامند؟

3. عرصه های بازدارندگی چیست؟ بسیج در مقابل چه کسی و در چه میدانی بازدارنده است، آیا این بازدارندگی در همه ی زمینه ها است و یا اینکه تفکیک پذیر و قابل تعیین مرزوبوم است و یا اینکه بسیج عنصری است که نقش او سیال است.

مفهوم بازدارندگی:

بازدارندگی نوعی از اعمال سیاسی است که به طور آشکار بر مبنای تهدید به مبارزات و یا محروم کردن طرف مقابل از منافع خود استوار می باشد. به عنوان مثال کشور (الف) برای اعمال نفوذ بر کشور (ب) به منظور بازداشتن از اقدام غیر مطلوب، آن کشور را تهدید به وارد کردن خساراتی غیر قابل جبران می نماید.

بنابراین استراتژی بازدارندگی عبارت است از کوشش برای بازداشتن کشور رودرو از اقدامی که احتمالاً درصدد انجام آن بوده است، از طریق القای این باور که عدم انجام آن به نفع اوست (استراتژی و قدرت نظامی (دکتر علی سنجابی ص 46)

حال، که مفهوم بازدارندگی روشن گردید ذکر بعضی از لوازم آن نیز خالی از لطف نیست زیرا بازدارندگی بدون ویژگی های مورد نظر در واقع تأثیر بازدارنده نخواهد داشت.

انتقال پیام اولین نیازمندی یک بازدارندگی مؤثر است که می تواند از طریق بیانیه های رسمی، پیامهای خصوصی و انجام رزمایش ها با سلاحها و نشانه های ویژه به دشمن منتقل گردد.

مسئله دیگری که در بازدارندگی می تواند تأثیر بسزایی داشته باشد باور دشمن به توانایی کشور بازدارنده است.

سومین و آخرین نکته اینکه کشور بازدارنده باید به طرف مقابل چنان نفوذ نماید که او باور داشته در صورت تخطی از حریم ممنوعه باید ناچاراً مجازات را تحمل نماید.

مفهوم بسیج:

بسیج از منظر بنیانگذار مصلح سفر کرده ویژگیهای منحصر به فردی دارد که به بعضی از آنها برای کمک به روشن شدن بحث اشاره می شود.

«بسیج شجره ی طیبه و درخت تناور و پرثمری است که شکوفه های آن بوی بهار وصل و طراوت یقین و حدیث عشق می دهد»

«بسیج میقات پابرهنگان و معراج اندیشه ی پاک اسلامی است»

«بسیج الگو برای تمامی مستضعفین جهان و ملتهای مسلمان عالم»

مقام معظم رهبری نیز در معنای بسیج فرمودند:

مجموعه ی انسانهایی که نیروی خودشان را به میدان می آورند تا در جهاد عمومی کشور و ملت شان در جهت رسیدن به قله ها فعال باشند و با آنها همکاری کنند و در کارشان سهیم باشند، و شاخصه های بسیج را استقلال طلبی و شرکت در جهاد عمومی و شهیدان روز و حافظان استقلال و افتخارات و تضمین کننده آینده و امنیت کشور دانسته اند.

1ـ ویژگی قابلیت محوری و مقتضیات سازی بسیج در بازدارندگی

تغییر محیط بین الملل در دوران پس از جنگ سرد و نیز تحولات دفاعی و امنیتی پس از روی کار آمدن نو محافظه کاران در آمریکا حساسیت دفاعی و امنیتی کشور را به نحو چشمگیری برانگیخت و چگونگی انطباق وضعیت کشور با شرایط جدید بین المللی را بویژه پس از اشغال دو کشور همسایه ایران یعنی افغانستان و عراق با نظرات متفاوتی مواجه نمود.

در این میان مهمترین و اساسی ترین مسئله علاوه بر مقابله با چالش های آینده و تأمین نیازهای نیروهای مسلح چگونگی پیشگیری از وقوع اقدام نسنجیده از دشمن بود که از آن به «بازدارندگی» یاد می شود.

استراتژی بازدارندگی فی الواقع بهره برداری از توانایی های بالقوه و بالفعل با هزینه های کمتر جهت جلوگیری از ضربه به منافع ملی و حیاتی است.

بنابراین جمهوری اسلامی با تکیه بر عنصر «قابلیت محوری» برای برخورد با تهدیدات، مبانی رفتاری دفاعی را ترسیم کرد که حوزه ی عمل آن در جنگ سی و سه روز حزب الله با رژیم صهیونیستی آشکار گردید، این رویکرد در واقع نشان دادن یک چشمه ی کوچک از عنصر قابلیت محوری استراتژی دفاعی در عمق خاک دشمن محسوب می شد که الگوی آن بسیجی ایرانی در هشت سال دفاع مقدس بود.

بنابراین وقوع چنین رخدادی که در مرحله ی اول بنا به خواست رژیم صهیونیستی آغاز گردید به نحوی بروز و ظهور تطبیق پذیری و انعطاف سازی استراتژی جنگ نامتقارن بود که بر محوریت و قابلیت بسیج تعریف گردید.

پس می توان بطور خلاصه یکی از شاخصه های بسیج را در استراتژی بازدارندگی قابلیت محوری و مقتضیات سازی برای برخورد با دشمن در کوتاهترین زمان دانست.  

2ـ بسیج عامل گسترش سطوح بازدارندگی:

یکی دیگر از ویژگیهای بسیج شناخت صحیح دشمن و ارزیابی دقیق از فرصت ها و تهدیدها است (تهدید داخلی و خارجی) و بنا به قول ظریفی بسیج در حد عالی است و با این شناخت و انطباق دقیق و شفاف آن با متغیرهای محیطی (سطح ملی و فراملی) و ارزشها و هنجارهای جامعه منافع ملی را تعریف و از آن دفاع می‌کنند. لذا ملاحظه می شود که بسیج هیچگاه از استراتژی و سیاست کلان نظام مقدس جمهوری اسلامی غافل نیست.

لذا ظرفیت سازی بسیج، در دو حوزه ی سخت افزاری و نرم افزاری برای مقابله با دشمن در حد ایده آل ایجاد شده و توان پاسخگویی به شرارت و ناتوی فرهنگی را هم زمان دارا می باشد.


3ـ دفاع پایدار بسیج و بازدارندگی:

یکی دیگر از ویژگیهای بسیج که در واقع نتیجه و حاصل دو ویژگی قبلی می‌باشد  دفاع مؤثر و پایدار است و در واقع تأمین اهداف عالیه نظام نیز از طریق دفاع پایدار قابل حصول می باشد بنابرانی بازدارندگی بسیج نقش موقتی و دفعی ندارد بلکه ثبات محور و تحکیم بخش است و این امر را از طریق تقویت و انسجام درونی در جامعه تحقق و عینیت می بخشد زیرا کمتر کسی است که در صورت تعدی و تجاوز نابخردانه دشمن به کشور از حضور در صف بسیج و بسیجیان خودداری کند بنابراین حضور بسیج در هر عرصه ای حضور کل جامعه ی ایرانی محسوب می شود و هیچ اراده ای توان مقابله و شکست این سد عظیم را نخواهد داشت.

نتیجه گیری:

1ـ استراتژی بازدارندگی مفهوم ویژه و خاصی دارد و اجزای آن الزاماتی دارد از جمله اینکه از طریق پیام رزمایش و... به دشمن فهمانده می شود که در صورت ورود به حریم ممنوعه سخت مجازات خواهد شد.

2ـ بسیج ویژگی هایی دارد که از جمله آنها قابلیت محوری و انطباق سازی خود با شرایط دشمن، گسترش سطوح بازدارندگی در عرصه های سخت افزاری و نرم افزاری و دفاع پایدار از منافع ملی و استراتژی کلان نظام است.

3ـ بازدارندگی بسیج ثبات محور، انسجام بخش و غیر قابل شکست است و عنصر شهادت طلبی، ایثار و فداکاری و شجاعت چاشنی همه ی ویژگی های بسیج در استراتژی بازدارندگی است. 




موضوع :
بسيج ,